Çorum’da petrol ve doğal gaz arama çalışmalarının yeniden gündeme gelmesinin ardından gözler kentin diğer yer altı kaynaklarına çevrildi. Kent genelinde yapılan araştırmalarda linyit, kaya tuzu, bakır, demir, manganez, krom, grafit, antimuan, kurşun, çinko, bentonit, kil, mermer, traverten ve farklı doğal taş oluşumları tespit edildi. Bazı sahalarda altın ve gümüş içeren cevherleşmelere de rastlandı.
Ancak bir bölgede maden belirtisi ya da cevherleşme tespit edilmesi, söz konusu madenin ekonomik olarak işletilebilir rezervinin bulunduğu anlamına gelmiyor. Çorum’daki bazı metalik maden oluşumları düşük ve orta tenörlü olarak değerlendirilirken, kömür, kaya tuzu, kil, bentonit, mermer ve çeşitli endüstriyel hammaddeler daha güçlü bir potansiyel ortaya koyuyor.
Alaca’da 105 milyon tonluk linyit kaynağı
Çorum’un son yıllarda dikkat çeken en önemli yer altı kaynaklarından biri Alaca’daki linyit sahası oldu. Bölgede yapılan sondaj çalışmalarında iki ayrı kömür damarı tespit edildi.
Birinci damarda yaklaşık 82 milyon 190 bin ton, ikinci damarda ise yaklaşık 22 milyon 860 bin ton olmak üzere toplam 105 milyon 50 bin ton linyit kaynağı hesaplandı.
Birinci kömür damarının ortalama kalınlığı 6,33 metre, alt ısıl değeri yaklaşık 2 bin 90 kcal/kg olarak belirlenirken, ikinci damarın ortalama kalınlığı 3,48 metre ve alt ısıl değeri yaklaşık bin 987 kcal/kg olarak kaydedildi.
Dodurga’nın kömür geçmişi dikkat çekiyor
Çorum’un kömür açısından bilinen en önemli bölgelerinden biri de Dodurga-Alpagut sahası. Bölgede geçmiş yıllarda yapılan çalışmalarda 21 milyon 758 bin ton görünür, 2 milyon 464 bin ton muhtemel olmak üzere toplam 24 milyon tonu aşan linyit rezervi hesaplandı.
Bu rakamlar geçmiş dönemlerde yapılan tespitleri ifade ediyor. Günümüzde işletilmiş miktarlar ve kalan rezervler nedeniyle mevcut durumun ayrıca değerlendirilmesi gerekiyor.
Kömür aramalarının yalnızca Dodurga ve Alaca ile sınırlı olmadığı, Bayat, İskilip ve Çorum Merkez çevresinde de farklı dönemlerde arama ve sondaj çalışmalarının gerçekleştirildiği biliniyor.
Bayat’ta dev kaya tuzu potansiyeli
Çorum’un en dikkat çekici yer altı kaynaklarından biri de kaya tuzu. Bayat ilçesine bağlı Barak Köyü çevresinde yapılan sondajlarda yaklaşık 70 metre kalınlığında kaya tuzu seviyesi tespit edildi.
Bu sahada yüzde 97,82 NaCl tenörlü yaklaşık 74 milyon 431 bin ton görünür ve 147 milyon 623 bin ton muhtemel kaya tuzu rezervi hesaplandı.
Çankırı-Çorum Havzası genelinde gerçekleştirilen sondajlarda da kaya tuzu oluşumlarının Çorum yönüne doğru devam ettiği ortaya konuldu. Bayat çevresindeki bazı sondajlarda yüzlerce metre kalınlığa ulaşan tuzlu birimler belirlendi.
Bakır, demir, kurşun ve çinko izleri
Metalik madenler açısından Kargı, Osmancık, İskilip, Sungurlu ve Mecitözü çevresi öne çıkıyor.
Osmancık’ın kuzeyindeki bazı sahalarda bakır anomalileri tespit edilirken, bakır ve çinko içeren cevherleşmeler üzerinde araştırmalar gerçekleştirildi.
Kargı çevresinde ise demir cevherleşmesinin yanı sıra bakır, kurşun ve çinko içeren mineral oluşumları araştırıldı.
İskilip çevresindeki bazı sahalarda da kurşun, çinko ve bakır cevherleşmeleri belirlendi.
Altın ve gümüş izlerine de rastlandı
Çorum’da yapılan bazı maden araştırmalarında altın ve gümüş içeren cevherleşmeler de tespit edildi.
Özellikle Kargı ve İskilip çevresindeki bazı sahalarda bakır, kurşun ve çinko ile birlikte altın ve gümüş mineralizasyonları araştırıldı.
Ancak bu veriler Çorum’da ekonomik olarak işletilebilir bir altın veya gümüş rezervinin bulunduğu anlamına gelmiyor. Mevcut bilgiler, bazı bölgelerde altın ve gümüş içeren cevherleşme izlerinin bulunduğunu gösteriyor.
Grafit, antimuan, krom ve manganez de var
Çorum’daki maden çeşitliliği yalnızca kömür ve metalik madenlerle sınırlı değil. Kargı çevresinde grafit oluşumları üzerinde çalışmalar yapılırken, Osmancık’ın bazı bölgelerinde antimuan araştırmaları gerçekleştirildi.
Sungurlu ve çevresinde manganez oluşumları, Kargı bölgesinde ise krom sahaları incelendi.
Kargı’da yapılan bazı krom araştırmalarında yüksek tenörlü cevher zonları belirlenmesine rağmen, tespit edilen miktarın sınırlı olması nedeniyle büyük ölçekli ekonomik potansiyelin düşük olduğu değerlendirildi.
Sungurlu’da bentonit öne çıkıyor
Endüstriyel hammaddeler açısından Sungurlu çevresindeki bentonit sahaları dikkat çekiyor.
Bölgedeki bentonit oluşumlarının kalite ve rezerv açısından olumlu özellikler taşıdığı belirlenirken, Çorum genelinde kil, bentonitik kil ve seramik hammaddeleri konusunda da çok sayıda araştırma gerçekleştirildi.
Bu kaynaklar özellikle yapı malzemeleri, seramik, döküm, sondaj ve çeşitli sanayi alanlarında kullanılabilecek hammaddeler arasında bulunuyor.
Kargı, İskilip ve Boğazkale’de doğal taş kaynakları
Çorum, doğal taş ve mermer açısından da önemli bir çeşitliliğe sahip.
Kargı’da kristalize kireçtaşı ve traverten, İskilip’te mermer, Boğazkale’de diyabaz, Osmancık’ta diyabaz, Mecitözü’nde kireçtaşı ve konglomera, Çorum Merkez çevresinde ise breşik kireçtaşı ve tüf oluşumları tespit edildi.
Kent genelinde mermer ve doğal taş açısından çok sayıda saha ve zuhur kayıt altına alındı.
Çorum’da hangi madenler var
Çorum’da bugüne kadar yapılan araştırmalarda tespit edilen başlıca yer altı kaynakları şöyle sıralanıyor:
-
Linyit
-
Kaya tuzu
-
Bakır
-
Demir
-
Kurşun
-
Çinko
-
Manganez
-
Krom
-
Grafit
-
Antimuan
-
Altın içeren cevherleşmeler
-
Gümüş içeren cevherleşmeler
-
Bentonit
-
Kil
-
Bentonitik kil
-
Çimento hammaddeleri
-
Mermer
-
Traverten
-
Kristalize kireçtaşı
-
Breşik kireçtaşı
-
Diyabaz
-
Tüf
-
Konglomera
-
Tuğla ve kiremit hammaddeleri
Çorum’un yer altı potansiyeli geniş
Çorum’da geçmişten günümüze gerçekleştirilen araştırmalar, kentin yer altı kaynakları bakımından oldukça çeşitli bir jeolojik yapıya sahip olduğunu ortaya koyuyor.
Özellikle Alaca’daki 105 milyon tonu aşan linyit kaynağı ile Bayat’taki yüksek miktarlı kaya tuzu rezervi dikkat çekerken; bakır, demir, kurşun, çinko, bentonit, mermer ve doğal taş oluşumları da Çorum’un madencilik potansiyelinin önemli parçalarını oluşturuyor.
Petrol ve doğal gaz aramalarının da gündeme gelmesiyle birlikte Çorum’un yer altı kaynakları önümüzdeki dönemde daha fazla konuşulacak başlıklardan biri olmaya aday görünüyor.
Haberde yer alan maden, rezerv, kaynak ve cevherleşme bilgileri; Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü’nün Çorum ve ilçeleri için hazırladığı maden envanteri, sondaj, jeoloji ve kaynak tahmin raporlarından derlendi. Alaca’daki linyit, Bayat’taki kaya tuzu ve ilçelerdeki metalik maden ile doğal taş verilerinde MTA’nın resmi çalışmaları esas alındı.