Kalp krizi ve felcin başlıca nedenleri arasında yer alan aterosklerozun, sanılandan çok daha erken yaşlarda ve hiçbir belirti vermeden başlayabildiği ortaya çıktı. Danimarka ve İspanya’dan binlerce kişinin katıldığı geniş kapsamlı araştırmada, geleneksel risk hesaplamalarında düşük riskli görünen bazı bireylerde bile damarların içinde plak oluşumuna rastlandı.
Araştırmaya daha önce aterosklerotik kalp-damar hastalığı tanısı almamış 18-70 yaş arasındaki 16 bin 808 kişi dahil edildi. Katılımcıların boyun, bacak ve kalbi besleyen damarları görüntülendi ve yüzde 57,1’inde en az bir damarda aterosklerotik plak tespit edildi.
30 yaşından önce de görülebiliyor
Araştırmanın dikkat çeken sonuçlarından biri, damar plağının genç yetişkinlerde de ortaya çıkması oldu. 18-29 yaş grubundaki yaklaşık her 13 kişiden birinde, en az bir damarda ateroskleroz belirtisi belirlendi.
Yaş ilerledikçe hastalığın görülme oranı belirgin şekilde arttı. 60-70 yaş grubunda ise yaklaşık her 10 kişiden 9’unda damar plağına rastlandı.
Erkeklerde daha erken başlıyor
Araştırmada aterosklerozun erkeklerde kadınlara göre daha erken yaşlarda gelişmeye başladığı görüldü. Erkeklerdeki genel seyir, kadınların yaklaşık 5 ila 10 yıl önünde ilerledi.
Kadınlarda ise en belirgin artış 40-60 yaşları arasında görüldü. Bu dönemin menopozla büyük ölçüde örtüşmesi de araştırmacıların dikkat çektiği noktalar arasında yer aldı.
Kalp damarlarındaki plak başka damarlarda da görüldü
Kalbi besleyen koroner damarlarında plak bulunan kişilerin büyük bölümünde boyun veya bacak damarlarında da plak bulunduğu tespit edildi.
Bu bulgunun gelecekte tarama yöntemlerini kolaylaştırabileceği değerlendiriliyor. Boyun ve bacak damarlarının ultrasonla daha kolay ve hızlı görüntülenebilmesi, sessiz aterosklerozun erken dönemde saptanması açısından önem taşıyabilir.
Risk hesaplamaları bazı vakaları gözden kaçırabiliyor
Günümüzde kalp-damar hastalığı riski; yaş, tansiyon, kolesterol düzeyi ve sigara kullanımı gibi faktörler üzerinden hesaplanıyor.
Ancak araştırma, bu ölçümlere göre düşük riskli kabul edilen bazı kişilerde bile damar plağının oluşmaya başlamış olabileceğini gösterdi. Bu durum, yalnızca klasik risk hesaplamalarının her vakayı erken dönemde yakalayamayabileceğine işaret ediyor.
İkinci aşamada erken müdahale araştırılacak
Araştırmanın ikinci aşamasının 2027-2032 yılları arasında yapılması planlanıyor. Bu bölümde, görüntüleme yöntemleriyle tespit edilen sessiz ateroskleroza erken müdahalenin hastalığın ilerlemesini yavaşlatıp yavaşlatmadığı incelenecek.
Ayrıca erken dönemde belirlenen damar plaklarının tedavi edilmesinin ilerleyen yıllarda kalp krizi, felç ve diğer kalp-damar olaylarının görülme riskini azaltıp azaltmadığı araştırılacak.