Amerikan Kanser Derneği öncülüğünde hazırlanan küresel analiz, kanser yükünün önümüzdeki yıllarda belirgin biçimde artacağını ortaya koydu. Global Cancer Statistics verilerine göre 2024’te dünya genelinde yaklaşık 21 milyon kişiye kanser tanısı konuldu, 9,8 milyon kişi ise kanser nedeniyle yaşamını yitirdi.
Her 5 kişiden 1’i yaşamının bir döneminde kansere yakalanabilir
Araştırmacıların tahminlerine göre dünya genelinde yaklaşık her 5 kişiden 1’i yaşamının bir döneminde kanserle karşılaşacak. Erkeklerin yaklaşık 9’da 1’inin, kadınların ise 13’te 1’inin kanser nedeniyle hayatını kaybetmesi bekleniyor.
Çalışmada yıllık yeni kanser vakalarının 2050 yılında 34 milyona ulaşabileceği öngörüldü. Bu rakam, 2024’e göre yaklaşık yüzde 67’lik bir artış anlamına geliyor.
Artışta nüfusun büyümesi ve yaşlanması etkili olacak
Kanser vakalarındaki yükselişin temel nedenleri arasında dünya nüfusunun artması ve yaşlanması gösteriliyor. Yaşlı nüfusun artması, kanser görülme riskinin yüksek olduğu yaş gruplarının toplam nüfus içindeki payını da büyütüyor.
Rapor, Amerikan Kanser Derneği ile Dünya Sağlık Örgütü’ne bağlı Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı araştırmacıları tarafından hazırlandı. Çalışmada 186 ülkede 34 farklı kanser türüne ilişkin veriler değerlendirildi.
Kanser yükü bölgeler arasında büyük farklılık gösteriyor
Kanser görülme oranlarının bölgeler arasında yaklaşık 4 ila 5 kat değiştiği belirlendi. En yüksek oranlar Avustralya ve Yeni Zelanda’da görülürken, bazı Afrika bölgeleri ile Güney ve Orta Asya’da oranların çok daha düşük olduğu kaydedildi.
Kanser kaynaklı ölüm oranlarındaki bölgesel fark ise yaklaşık iki kat seviyesinde gerçekleşti. En yüksek ölüm oranlarının erkeklerde Doğu Avrupa’da, kadınlarda ise Melanezya’da görüldüğü bildirildi.
Akciğer kanseri hem vakada hem ölümde ilk sırada
Akciğer kanseri, dünya genelinde hem yeni vaka sayısı hem de ölüm sayısı bakımından ilk sırada yer aldı. 2024’te yaklaşık 2,6 milyon yeni akciğer kanseri vakası kaydedilirken, bu rakam tüm kanser vakalarının yüzde 13’ünü oluşturdu.
Aynı yıl akciğer kanseri nedeniyle yaklaşık 1,9 milyon kişi hayatını kaybetti. Bu sayı, tüm kanser ölümlerinin yaklaşık yüzde 19’una karşılık geldi.
Meme kanserinde bölgesel eşitsizlik dikkat çekiyor
Meme kanseri, kadınlarda ve dünya genelinde en sık teşhis edilen ikinci kanser türü oldu. 2024’te yaklaşık 2,4 milyon yeni vaka ve 694 bin ölüm kaydedildi.
Batı Afrika’daki kadınların meme kanserinden ölme ihtimalinin, Avustralya ve Yeni Zelanda’daki kadınların yaklaşık iki katı olduğu belirtildi. Buna karşın Batı Afrika’daki görülme oranının daha düşük olması, erken teşhis ve tedaviye erişimdeki eşitsizlikleri gündeme getirdi.
Kolorektal kanser üçüncü sırada
Kolorektal kanser, dünya genelinde en sık teşhis edilen üçüncü kanser türü oldu. 2024’te 2 milyondan fazla yeni vaka ve 918 bin ölüm kaydedildi.
Karaciğer kanserinde ise 843 bin yeni vaka ve 732 bin ölüm görüldü. Bu hastalık, kanser kaynaklı ölümlerde dünya genelinde üçüncü sırada yer aldı.
Prostat kanseri erkeklerde önemli risk olmaya devam ediyor
Prostat kanseri, erkeklerde en sık teşhis edilen ikinci kanser türü olarak kayıtlara geçti. Yaklaşık 1,5 milyon yeni vaka ve 420 bin ölüm tespit edildi.
Prostat kanserine bağlı ölüm oranlarının özellikle Karayipler ve Sahra Altı Afrika’da yüksek olduğu belirtildi. Bu bölgelerde hastalık, erkeklerde kanser kaynaklı ölümlerin başlıca nedenleri arasında yer alıyor.
Mide, rahim ağzı ve pankreas kanserleri de öne çıkıyor
Mide kanseri 2024 yılında yaklaşık 980 bin yeni vaka ve 642 bin ölüme neden oldu. En yüksek görülme oranlarının Doğu Asya’da olduğu kaydedildi.
Rahim ağzı kanseri ise HPV aşısı ve tarama imkanlarına rağmen birçok ülkede önlenebilir kanser ölümlerinin başlıca nedenlerinden biri olmaya devam ediyor. Pankreas kanseri de vaka sayısında daha geride olmasına karşın yaklaşık 491 bin ölümle yüksek ölüm oranına sahip kanser türleri arasında yer aldı.
Kanser ölümlerinin yaklaşık yarısı önlenebilir
Araştırmacılar, kanser kaynaklı ölümlerin yaklaşık yarısının değiştirilebilir risk faktörleriyle ilişkili olduğunu belirtiyor. Tütün kullanımı, alkol, sağlıksız kilo, fiziksel hareketsizlik ve bazı enfeksiyonlar başlıca önlenebilir riskler arasında gösteriliyor.
Erken teşhis ve zamanında tedavinin de ölüm oranlarını azaltmada kritik rol oynadığı vurgulanıyor. Uzmanlar, ülkelerin kendi kanser profillerine uygun tarama, korunma ve tedavi programları geliştirmesi gerektiğine dikkat çekiyor.
