Türkiye’de akaryakıt fiyatları açısından gözler 1 Ekim’e çevrildi. Benzinde fiyat artışlarının vergi üzerinden sınırlandırılmasını sağlayan eşel mobil sisteminin sona ermesi beklenirken, motorinde ise daha önce belirlenen kademeli ÖTV artışının yeni basamağı devreye girecek.
Benzinde eşel mobil sistemi sona eriyor
Eşel mobil sistemi, yurt içi rafineri fiyatlarında meydana gelen artışların bir bölümünün Özel Tüketim Vergisi’nden karşılanmasını sağlayarak fiyat artışlarının tamamının pompaya yansımasını sınırlıyordu.
Temmuz ayında yapılan düzenlemeyle rafineri fiyatındaki artışın ÖTV’den karşılanan bölümü 31 Temmuz’a kadar yüzde 50’ye, 1 Ağustos-30 Eylül döneminde ise yüzde 25’e indirildi. Mevcut düzenlemeye göre sistem 1 Ekim itibarıyla sona erecek.
Benzinde 12,48 liralık artış senaryosu
Mevcut durumda benzinin litresinden 4,43 lira ÖTV alınıyor. ÖTV’nin yasal üst sınır olan 14,83 liraya çıkarılması halinde litre başına vergi farkı 10,40 liraya ulaşabilecek.
Bu farkın tamamının tek seferde uygulanması durumunda KDV ile birlikte pompa fiyatında 12,48 liraya kadar artış hesaplanıyor. Ancak bu tutar kesinleşmiş bir zam değil, ÖTV farkının tamamının tek seferde pompaya yansıtıldığı senaryoya dayanıyor.
Motorinde 1 Ekim’de ÖTV artacak
Motorinde ise farklı bir vergi takvimi uygulanıyor. Motorin ağustos ayında eşel mobil sisteminden çıkarılarak ayrı bir ÖTV düzenlemesine bağlandı.
Ağustos sonuna kadar sıfır olan motorin ÖTV’si eylül ayında litre başına 3 liraya yükseldi. Mevcut karar değişmezse 1 Ekim’de 6 liraya, kasım ayında 9 liraya ve aralık ayında 12 liraya çıkacak.
Benzin ve motorindeki artışın nedeni farklı
Bu nedenle 1 Ekim’de benzin ve motorinde yaşanabilecek fiyat artışlarının kaynağı aynı olmayacak. Benzinde eşel mobil sisteminin sona ermesiyle vergi üzerinden sağlanan koruma ortadan kalkarken motorinde daha önce belirlenen kademeli ÖTV artışının yeni basamağı uygulanacak.
Akaryakıt fiyatlarının pompaya ne ölçüde yansıyacağı ise vergi düzenlemelerinin yanı sıra rafineri fiyatları, döviz kuru ve uluslararası petrol ürünleri fiyatlarındaki değişime bağlı olacak.
Motorinde küresel arz baskısı öne çıkıyor
Türkiye’deki vergi artışlarına küresel motorin piyasasındaki arz sıkışıklığı da eşlik ediyor. Özellikle Rusya’daki rafineri üretiminin gerilemesi ve Ortadoğu’daki üretim ile sevkiyat sorunları dizel piyasasında baskıyı artırıyor.
Rusya ve Körfez ülkelerinin dizel ve gaz yağı ihracatında yaşanan gerileme, dünya piyasasında ürün arzının daralmasına neden oluyor. Kuzey yarımkürede tarımsal hasat döneminin de dizel talebini artırması fiyatlar üzerindeki baskıyı güçlendiriyor.
Motorindeki artış birçok sektöre yansıyabilir
Motorin yalnızca bireysel araç kullanımında değil, yük taşımacılığı, tarım, lojistik ve sanayide de yoğun olarak kullanılıyor. Bu nedenle motorin fiyatlarındaki artışın etkisi doğrudan akaryakıt harcamalarıyla sınırlı kalmıyor.
Taşıma ve üretim maliyetlerinde oluşabilecek yükseliş, farklı ürün ve hizmetlerin fiyatlarına da yansıyabiliyor. Bu nedenle motorin fiyatları enflasyon açısından da yakından izlenen kalemler arasında yer alıyor.
Gözler 1 Ekim’deki pompa fiyatlarında
Akaryakıtta 1 Ekim itibarıyla yeni bir vergi dönemi başlayacak. Benzinde eşel mobil sisteminin sona ermesi, motorinde ise ÖTV’nin litre başına 6 liraya yükselmesi pompa fiyatları açısından belirleyici olacak.
Benzinde hesaplanan 12,48 liralık olası artışın tamamının uygulanıp uygulanmayacağı ise yapılacak vergi düzenlemeleri ve piyasa koşullarına bağlı olacak. Bu nedenle 1 Ekim’de ortaya çıkacak gerçek pompa fiyatları yakından takip edilecek.
